Vertroosting van de literatuur

Een verzameling van 52 columns die elk afzonderlijk verschenen in NRC Handelsblad. Columns van de hand van Pieter Steinz, de man die samen met zijn dochter Jet een ‘ gids voor de wereldliteratuur’ schreef onder de titel Steinz (uitgegeven bij Nieuw Amsterdam, maart 2015).

Steinz kreeg in de zomer van 2013 te horen dat hij ongeneeslijk ziek was, de spierziekte ALS werd bij hem gediagnosticeerd. Hoe hij het verloop van deze ziekte heeft ervaren en welke – bekende en minder bekende – literaire werken in die ervaring van de ziekte pasten was het onderwerp van zijn column. Hij haalde heel verschillende verhalen, romans en gedichten aan gedurende zijn ziekteverloop. Het nu onder de titel Lezen met ALS verschenen boek is de verzameling wekelijk verschenen columns die Steinz publiceerde over zijn ziekteverloop.

Steinz kan ik een ondenkbaar grote vijver vissen van de internationale literatuur. En hij doet dat dan ook. Maar hij bespreekt niet alleen grote bekende werken van grote auteurs, maar ook minder grote werken van minder grote auteurs. Steins kent ook geen kadrering qua tijd, hij bespreekt werken uit de klassieke tijd, publicaties uit de eenentwintigste eeuw en alles wat daar tussen valt. De toverberg van Thomas Mann passeert evengoed de revue als Asterix en Obelix. Het maakt Lezen met ALS een bespreking van een gemêleerd gezelschap van literaire werken.

Het moet gezegd, in deze verzameling wordt met evenveel gemak geschreven over het oeuvre van Jacques Brel als over de Historiën van Herodotos. De toegankelijke manier waarop Steinz met deze werken omgaat, maakt dat hij de lezer op een heldere manier wegwijs weet te maken in het proces dat hij doorstaat. Hij bespreekt de werken, vat de kern samen, maar weet ze ook helder te koppelen aan zijn ziekteverloop.

Iedereen die deze verzameling van Steinz zal hebben gelezen heeft een of twee favoriete columns, die net iets boven de andere columns uitsteken. Voor mij was dat de column met de titel ‘Afscheid van het honderddingenleven’. Hierin worden twee werken besproken: Oblomov van de Russische schrijver Gontsjarov en De uitvreter van Nescio. De schrijver koppelt deze twee boeken aan het moment dat hij beseft dat niet alles meer kan, dat een dag niet meer alleen maar kan bestaan uit lezen, schrijven, werken. De acceptatie niet meer alles te kunnen en keuzes te moeten maken beschrijft hij aan de hand van de luie Oblomov en Japi uit de novelle van Nescio. Om met Steinz zelf te spreken: ‘ Keuzes maken, daar draait het om. Ga ik vandaag een stukje schrijven of (onderstreping door nw) een boek lezen?’.

Lezen met ALS is een fantastisch werk dat net als De grote Steinz goed is voor je literaire bewustzijn, maar slecht voor het saldo van je bankrekening. Want hoe je het ook went of keert, door zijn manier van schrijven over boeken word je bijna gedwongen naar de lokale boekwinkel te rennen en weer een boek te bestellen. Steinz maakt de lezer op een ongelofelijke krachtige manier bekend met weer een hele verzameling literaire werken. Als je mee wilt worden gesleept in adembenemende en ontroerende columns, lees Lezen met ALS!