Blijf thuis. Of hoe Mark Rutte nooit een staatsman wordt

Het was de persconferentie nadat Europese regeringsleiders met Turkije een overeenkomst hebben bereikt over hoe om te gaan met de vluchtelingencrisis. Een akkoord dat op zichzelf al van verschillende kanten kritiek kreeg (lees bijvoorbeeld: De langzame dood van het Vluchtelingenverdrag). Het was onze minister-president die tegen de vluchtelingen zei: blijf thuis. Wat wil Rutte met een ongekend boute uitspraak als deze bereiken?

De uitdaging voor Europa is bekend: door de oorlog in Syrië en de verschrikkingen van het regime in Eritrea is er een grote stroom vluchtelingen op gang gekomen. Veel van deze – voor Syrische – vluchtelingen worden opgevangen in buurlanden, een deel komt uiteindelijk in Europa. De tocht die ze maken is of met de benenwagen over het land, waar ze Europa bereiken op de Balkan, of via gammele bootjes over de Middelandse Zee richting Griekenland en Italië. Om goede opvang voor vluchtelingen te realiseren zijn de Europese leiders al tijden in gesprek, onder andere met Turkije. Het bereikte akkoord van afgelopen week komt ongeveer op het volgende neer: een vluchteling die zich aanmeldt als asielzoeker wordt teruggestuurd naar Turkije, terwijl op datzelfde moment in Turkije uit een van de opvangkampen een vluchteling toegang krijgt tot Europa. Een soort van landjeruil, maar dan met mensen die de meest verschrikkelijke dingen hebben meegemaakt en oorlogsgebied ontvluchten.

Rutte zegt tegen die vluchtelingen: blijf thuis. Vlucht dus vooral niet naar de puist van welvaart die we Europa noemen, maar blijf thuis. Blijf in Allepo, blijf in Hommes. U weet wel, die volledig verwoeste steden waar het werkelijk een wonder is dat er nog stenen op elkaar staan. Onze premier roept vluchtelingen op, vooral thuis te blijven. Hoe meer je daar over nadenkt, hoe wreder het beeld wordt. Mensen adviseren thuis te blijven, terwijl ze geen thuis meer hebben. Mensen adviseren in ruïnes te blijven wonen, terwijl het enige wat zij zoeken vrede is.

De vraag die dan opkomt is: wat wil Mark Rutte met een opmerking als deze bereiken? Hij bezigt het taalgebruik van de rechterflank van de Nederlandse politiek. Hij vist met een opmerking als deze in de vijver van Wilders. Met een opmerking als ‘blijft thuis’ laat Rutte de partijleider van de VVD spreken, niet de premier. Hij laat andermaal zien, vooral bezig te zijn met de eerstkomende verkiezingen. Hij laat meer dan ooit zien boven alles politicus te zijn. Rutte laat klip en klaar blijken geen staatsman te zijn, maar een politicus die alleen maar bezig is met de eerstkomende verkiezingen. Holle retoriek als ‘blijft thuis’ siert niemand, maar zeker een premier van een beschaafd en welvarend land als de onze niet.