Leesvoer

Martin Heidegger, een voorzichtig begin

Een inleidend werk schrijven over een zelden volledig begrepen filosoof is op zichzelf al een uitdaging. Een inleidend werk schrijven over een van de meest controversiële denkers van de twintigste eeuw is een soortgelijke uitdaging. Maar een inleidend boek over het leven en werk van Martin Heidegger (1889-1976) schrijven, combineert die twee. Alfred Denker besloot de handschoen op te pakken. Een handschoen die eerder onder andere werd opgepakt door de filosoof en Duitslands koning van de biografie Rüdiger Safranski. Hij schreef in 1994 Ein Meister aus Deutschland. Heidegger und seine Zeit. Nadien is er over het denken van Heidegger veel te doen geweest. Zeker toen de Franse filosoof Emmanuel Faye in 2005 opriep het oeuvre van Heidegger te verbannen uit de filosofische bibliotheek en te verplaatsen naar nazi-literatuur. Eind 2017 verscheen van de hand van Heideggerkenner Alfred Denker Onderweg in Zijn en Tijd. Inleiding in het leven en werk van Martin Heidegger. Het is de voorloper van de grote driedelige biografie waar Denker aan werkt.

Postmodernisme

Radicale of ridicule Verlichting?

Het is een van de vijf titels die kans maakt op de Socrates Wisselbeker 2015. Ze is de enige vrouw op de shortlist en met Macht en onmacht schreef ze een indrukwekkend en oorspronkelijk boek over de postmoderne filosofie en haar gevaren. Het boek pakt de lezer meteen met de ondertitel Een verkenning van de hedendaagse aanslag op de Verlichting. Op de achterflap neemt de wil tot lezen alleen maar toe door woorden als ‘(…)verkent Tinneke Beeckman de oorzaken van de maatschappelijke vertwijfeling’. Het werk wil de aandacht vestigen op de – het lijkt soms wel vergeten – idealen van de Verlichting van vrijheid en waarheidsvinding. Beeckman laat zien hoe het postmoderne denken deze idealen uit onze gedachten heeft weten te verdrijven en tot welke consequenties dat leidt. Wat maakt dat de postmoderne filosofie een zo vertwijfelde samenleving heeft opgeleverd en wat zijn daar de risico’s van?

Binet speelt het spel tot in de finesses

Zijn grote doorbraak kende Binet met zijn roman HhhH, waarin hij de moord op Reinhard Heydrich en de gevolgen daarvan voor het Tsjechische verzet op eigen gerijde wijze de wereld van de literatuur in fietst. Dit boek werd van lovende reacties voorzien. Met De zevende functie van taal gooit Binet opnieuw hoge ogen. Deze keer reconstrueert hij niet een moord, maar wordt een dodelijk ongeluk vertaald naar een doelbewuste moord. Slachtoffer: Roland Barthes.

Pegida, symptoom van een fenomeen

De storm is langzaam maar zeker weer gaan liggen, het aantal demonstraties nam zienderogen af. Maar de stormachtige opkomst van Pegida heeft zijn weerslag gehad en heeft de gemoederen lang bezig gehouden. De oproer rondom Pegida moet worden gezien als een symptoom van een veel bredere beweging in de moderne Westerse democratieën. Pegida is een onderdeel van een veel groter fenomeen. Zo ziet ook filosoof en filmmaker Jurriën Rood het. Hij analyseert de opkomst van Pegida en het grotere fenomeen waar die opkomst deel van uitmaakt in zijn boek De kwestie Pegida. Rood gebruikt Pegida als ware het een rode draad door zijn verhaal, een rode draad waaromheen hij een fenomeen analyseert, de problemen benoemt en de openingen voor een oplossing in beeld brengt. Het fenomeen waar de schrijver zich op richt heeft betrekking op de vraagstelling rond integratie en de opvang van vluchtelingen en in het verlengde daarvan de plaats van het islamitische geloof in de westerse samenleving. Hieraan koppelt de schrijver de waarde die wij hechten aan de vrije meningsuiting, maar ook hoe we de regels van de vrije mening vergeten zijn.

Kritiek op het bijkans heilige

Het is in Nederland een zich eens in de vier jaar herhalend fenomeen en eind dit jaar is het weer raak in de Verenigde Staten: verkiezingen. Het systeem dat simpel gezegd inhoudt dat iemand eens in de zoveel jaar een vakje inkleurt.We kennen het systeem in de westerse democratieën al een flinke tijd. Een systeem dat zelden tot nooit ter discussie wordt gesteld. David Van Reybrouck durft het aan in zijn essay Tegen verkiezingen.

Een biografie van de brief

In het voorjaar van 1914 schreef Ludwig Wittgenstein aan Bertrand Russell: ‘Nu ik me weer met jou verzoend heb, wil ik in vrede van je scheiden, opdat we elkaar niet nog een keer in de haren vliegen en dan misschien in vijandschap uit elkaar gaan.’ Het is een brief uit een rijke correspondentie tussen twee originele denkers uit de twintigste eeuw. Een brief als deze zou vandaag de dag waarschijnlijk worden vervangen door een eenvoudige mail. Het is journalist Simon Garfield die in dit licht de pen heeft opgepakt. Hij is in het verleden gedoken van de brief en heeft daarmee in wezen een biografie van de brief geschreven met zijn boek Ode aan de brief.

Rondleiding door het dolhuis

In 2014 verscheen van de hand van Wouter Kusters De filosofie van de waanzin (verschenen bij uitgeverij Lemniscaat). In 2015 is waanzin het thema van de boekenweek. Pieter Steinz schreef het boekenweekessay Waanzin in de wereldliteratuur. Het is een wandeltocht door de literatuurgeschiedenis en haar waanzinnigen, auteurs en personages.